Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025, có hiệu lực từ 01/01/2026, là luật đầu tiên của Việt Nam chính thức đưa tài sản số vào khung pháp lý. Luật xác định tài sản số là tài sản theo Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, và phân thành các nhóm, trong đó có tài sản ảo và tài sản mã hoá.
Với người dân, điểm quan trọng nhất là: tài sản số được thừa nhận là tài sản, nhưng không phải là tiền và không phải phương tiện thanh toán. Nhiều nội dung cụ thể như cách phân loại chi tiết, quản lý, nghĩa vụ của tổ chức cung cấp dịch vụ được luật giao Chính phủ quy định. Vì vậy, đọc luật cần đi kèm đọc các nghị định, nghị quyết hướng dẫn, trong đó có Nghị quyết 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hoá.
Thông tin cơ bản về văn bản
Trước khi đọc nội dung, nên nắm các thông tin nhận dạng của văn bản để tra cứu đúng:
- Tên: Luật Công nghiệp công nghệ số; số hiệu 71/2025/QH15.
- Cơ quan ban hành: Quốc hội khoá XV; thông qua ngày 14/6/2025.
- Hiệu lực: từ ngày 01/01/2026.
- Quy mô: theo các bản công bố, luật gồm 6 chương, 51 điều.
- Phạm vi: phát triển công nghiệp công nghệ số, công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, tài sản số; quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan.
- Tình trạng: sau khi ban hành, một số nội dung của luật đã được điều chỉnh bởi các luật thông qua cuối năm 2025, và Văn phòng Quốc hội đã có văn bản hợp nhất năm 2026. Khi trích dẫn từng điều, nên dùng bản hợp nhất mới nhất.
Phần tài sản số chỉ chiếm một phần nhỏ trong luật. Phần lớn luật bàn về chính sách phát triển ngành công nghệ số, doanh nghiệp công nghệ số, sản phẩm, dịch vụ, khu công nghệ số tập trung, nhân lực và ưu đãi. Đây là lý do nhiều người tìm "luật tài sản số" nhưng khi mở văn bản lại thấy chủ yếu là chính sách công nghiệp.
Tài sản số được định nghĩa thế nào
Theo luật, tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực quyền sở hữu bằng công nghệ số trên môi trường điện tử. Hai vế của định nghĩa đều quan trọng.
Vế thứ nhất, "là tài sản theo Bộ luật Dân sự", gắn tài sản số vào hệ thống pháp luật dân sự sẵn có. Điều này có nghĩa là các quy định chung về quyền sở hữu, giao dịch, thừa kế, tranh chấp tài sản có cơ sở để áp dụng, thay vì tài sản số đứng ngoài mọi khung pháp lý như trước. Bộ luật Dân sự 2015 định nghĩa tài sản gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản; việc tài sản số được xếp vào nhóm nào trong đó, và áp dụng cụ thể ra sao, là câu hỏi giới luật học còn phân tích.
Vế thứ hai, "thể hiện dưới dạng dữ liệu số" và "xác thực bằng công nghệ số", phân biệt tài sản số với tài sản thông thường được ghi nhận bằng giấy tờ. Không phải mọi dữ liệu số đều là tài sản số: một tệp ảnh trên máy tính của bạn là dữ liệu, nhưng để trở thành tài sản số theo luật, nó phải đáp ứng điều kiện là tài sản theo Bộ luật Dân sự. Ranh giới này sẽ được làm rõ dần qua văn bản hướng dẫn và thực tiễn xét xử.
Phân loại: tài sản ảo, tài sản mã hoá và phần loại trừ
Luật phân loại tài sản số thành các nhóm và giao Chính phủ quy định chi tiết việc phân loại. Theo các tài liệu giới thiệu luật, có thể tóm tắt như sau:
| Nhóm | Đặc điểm theo luật | Ví dụ thường được nhắc (mang tính minh hoạ) |
|---|---|---|
| Tài sản ảo | Tài sản số được dùng với mục đích trao đổi hoặc đầu tư; ranh giới chi tiết với tài sản mã hoá do văn bản hướng dẫn làm rõ | Một số loại vật phẩm, điểm số có giá trị trao đổi trên nền tảng; phân loại cụ thể chờ hướng dẫn |
| Tài sản mã hoá | Tài sản số dùng công nghệ mã hoá hoặc công nghệ số có chức năng tương tự để xác thực trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao | Các loại token trên chuỗi khối |
| Nhóm mở cho các loại khác | Giao Chính phủ quy định theo thực tiễn | Chờ văn bản hướng dẫn |
| Phần loại trừ | Tài sản ảo và tài sản mã hoá không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác theo pháp luật dân sự, tài chính | Cổ phiếu dạng ghi sổ, số dư tài khoản ngân hàng, số dư ví điện tử |
Phần loại trừ quan trọng với người dân hơn ta tưởng. Số dư trong tài khoản ngân hàng hay ví điện tử của bạn là dạng số của tiền đồng, được điều chỉnh bởi pháp luật ngân hàng, thanh toán, không phải "tài sản số" theo nghĩa của luật này. Cổ phiếu, trái phiếu dù ghi sổ điện tử vẫn là chứng khoán, theo Luật Chứng khoán.
Những điểm người dân nên hiểu đúng
Thừa nhận là tài sản không có nghĩa là được dùng làm tiền. Pháp luật Việt Nam vẫn không công nhận tài sản mã hoá là phương tiện thanh toán. Mua hàng, trả lương bằng tài sản mã hoá vẫn nằm ngoài khung được phép.
Thừa nhận là tài sản không có nghĩa là mọi hoạt động liên quan đều hợp pháp. Việc cung cấp dịch vụ giao dịch, lưu ký, phát hành tài sản mã hoá phải theo điều kiện do Chính phủ quy định; hiện thị trường được thí điểm có kiểm soát theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP, với tổ chức cung cấp dịch vụ phải được Bộ Tài chính cấp phép, giao dịch và thanh toán bằng đồng Việt Nam.
Thừa nhận là tài sản mở đường cho bảo vệ quyền. Khi tài sản số là tài sản, tranh chấp, lừa đảo, chiếm đoạt tài sản số có cơ sở rõ hơn để xử lý theo pháp luật dân sự, hình sự. Trước đây, việc xác định thiệt hại với loại tài sản chưa được định danh gặp nhiều khó khăn.
Nhà nước quản lý theo hướng phân loại và rủi ro. Luật giao cơ quan nhà nước quản lý tài sản số, đặt yêu cầu về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và bảo đảm an ninh mạng với hoạt động liên quan tài sản số. Chi tiết nằm ở các văn bản dưới luật.
Không phải mọi thứ gọi là "tài sản số" trong quảng cáo đều được luật công nhận. Các dự án, ứng dụng hay dùng cụm từ "tài sản số được pháp luật bảo hộ" để tạo lòng tin. Việc một loại tài sản thuộc phạm vi luật không đồng nghĩa với việc một dự án cụ thể hợp pháp hay an toàn.
Ba tình huống thường gặp: luật trả lời đến đâu
Con mua vật phẩm trong trò chơi bằng tiền của bố mẹ. Luật cho phép một số tài sản số được xếp vào nhóm tài sản ảo, nhưng việc vật phẩm trong một trò chơi cụ thể có phải tài sản số hay không chưa có tiêu chí chi tiết. Trong khi chờ, quan hệ giữa người chơi và nhà phát hành chủ yếu vẫn do điều khoản dịch vụ và pháp luật về bảo vệ người tiêu dùng, giao dịch dân sự của người chưa thành niên điều chỉnh. Luật mới không tự động biến số vật phẩm đó thành tài sản đòi lại được.
Một người giữ tài sản mã hoá trên một nền tảng nước ngoài. Luật thừa nhận tài sản mã hoá là tài sản số, nhưng nền tảng nước ngoài không thuộc nhóm tổ chức được cấp phép trong thị trường thí điểm. Khi nền tảng đó gặp sự cố hay đóng cửa, khả năng pháp luật Việt Nam can thiệp để bảo vệ người dùng rất hạn chế. Thừa nhận tài sản không đồng nghĩa với bảo vệ được mọi nơi tài sản đang nằm.
Tài khoản mạng xã hội có nhiều người theo dõi. Giá trị kinh tế của một tài khoản là có thật, nhưng điều khoản của các nền tảng thường cấm chuyển nhượng, và quyền của người dùng với tài khoản là quyền sử dụng theo hợp đồng. Việc tài khoản như vậy có được coi là tài sản số theo luật hay không cần chờ văn bản hướng dẫn và thực tiễn xét xử.
Điểm chung của ba tình huống. Luật mở cửa về mặt khái niệm, nhưng câu trả lời cụ thể nằm ở ba nơi khác: văn bản hướng dẫn của Chính phủ, hợp đồng giữa bạn và nền tảng, và nơi tài sản thực sự được lưu giữ. Đọc luật mà bỏ qua ba nơi này dễ dẫn tới kỳ vọng sai.
Những gì còn chờ văn bản hướng dẫn
Luật đặt khung, nhiều nội dung chi tiết được giao Chính phủ và các bộ quy định. Đến thời điểm hiện nay, một số văn bản đã được ban hành, đặc biệt là Nghị quyết 05/2025/NQ-CP ngày 09/9/2025 cho thí điểm thị trường tài sản mã hoá, cùng các thông tư liên quan của Bộ Tài chính. Nhưng bức tranh pháp lý về tài sản số nói chung, ngoài thị trường tài sản mã hoá thí điểm, vẫn đang được hoàn thiện.
Những câu hỏi người dân hay đặt ra mà câu trả lời phụ thuộc vào văn bản hướng dẫn gồm: tiêu chí cụ thể để một vật phẩm trong trò chơi, một điểm thưởng hay một tài khoản mạng xã hội có được coi là tài sản số không; thuế áp dụng thế nào với từng loại giao dịch; việc chứng minh quyền sở hữu khi có tranh chấp; trách nhiệm của nền tảng khi tài sản của người dùng bị mất.
Khi đọc tin tức, hãy phân biệt rõ ba lớp: điều luật đã quy định, điều nghị định hay nghị quyết đã hướng dẫn, và điều đang ở dạng dự thảo hoặc ý kiến chuyên gia. Nhiều bài viết trên mạng trộn lẫn ba lớp này, khiến người đọc tưởng một đề xuất là quy định đã có hiệu lực.
Cách tự tra và đọc văn bản cho đúng
Đọc văn bản pháp luật không khó nếu theo một trình tự cố định:
- Tra số hiệu chính xác (71/2025/QH15) trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật hoặc Công báo, tránh dùng bản đăng lại không rõ nguồn.
- Kiểm tra tình trạng hiệu lực và xem có văn bản hợp nhất hay văn bản sửa đổi, bổ sung nào không.
- Đọc điều về phạm vi điều chỉnh và giải thích từ ngữ trước, vì mọi điều sau đều dựa trên các định nghĩa này.
- Đến phần về tài sản số, ghi lại những chỗ luật viết "Chính phủ quy định", rồi tìm văn bản Chính phủ ban hành tương ứng.
- Với thị trường tài sản mã hoá, đọc thêm Nghị quyết 05/2025/NQ-CP và thông báo của Bộ Tài chính về tổ chức được cấp phép.
- Khi có việc cụ thể như tranh chấp, thừa kế, nghĩa vụ thuế, hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền thay vì tự suy diễn.
Bài viết giải thích ở mức phổ thông để bạn đọc hiểu văn bản, không thay thế văn bản gốc và tư vấn pháp lý. Văn bản có thể đã được sửa đổi, hợp nhất hoặc có hướng dẫn mới; hãy tra bản hiện hành trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, Công báo, cổng thông tin của cơ quan ban hành, và hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền khi có việc cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Từ 01/01/2026, sở hữu Bitcoin ở Việt Nam có hợp pháp không?
Luật thừa nhận tài sản mã hoá là một loại tài sản số, nên việc sở hữu tài sản số có cơ sở pháp lý. Tuy nhiên dùng để thanh toán vẫn không được phép, và việc giao dịch qua tổ chức cung cấp dịch vụ phải theo khung thí điểm của Nghị quyết 05/2025/NQ-CP. Nên tra văn bản hiện hành cho từng hoạt động cụ thể.
Số dư ví điện tử có phải tài sản số theo luật này không?
Không. Luật loại trừ các dạng số của tiền pháp định khỏi tài sản ảo và tài sản mã hoá. Số dư ví điện tử là tiền điện tử bằng đồng Việt Nam, chịu điều chỉnh của pháp luật về thanh toán không dùng tiền mặt.
Vật phẩm trong trò chơi trực tuyến có phải tài sản số không?
Chưa thể trả lời chung. Luật cho phép xếp một số tài sản số vào nhóm tài sản ảo, nhưng tiêu chí cụ thể do Chính phủ quy định. Ngoài ra, điều khoản của nhà phát hành trò chơi thường quy định người chơi chỉ có quyền sử dụng, không có quyền sở hữu vật phẩm.
Luật này có quy định thuế với tài sản số không?
Luật Công nghiệp công nghệ số không phải luật thuế. Nghĩa vụ thuế với giao dịch tài sản số, tài sản mã hoá được xác định theo pháp luật thuế và văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính; nên kiểm tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan thuế.
Có thể khởi kiện khi bị chiếm đoạt tài sản số không?
Khi tài sản số được thừa nhận là tài sản, người bị thiệt hại có cơ sở để yêu cầu bảo vệ quyền theo pháp luật dân sự hoặc tố giác hành vi chiếm đoạt. Việc chứng minh quyền sở hữu và giá trị thiệt hại vẫn phức tạp; nên giữ bằng chứng giao dịch và hỏi luật sư.
Vì sao luật về công nghiệp lại có phần về tài sản số?
Nhà làm luật xem tài sản số là một phần của nền kinh tế số mà luật hướng tới phát triển, cùng với bán dẫn và các sản phẩm công nghệ số. Đưa vào một luật khung giúp có cơ sở pháp lý sớm, rồi chi tiết hoá bằng văn bản dưới luật.
