Theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP ngày 09/9/2025 về thí điểm thị trường tài sản mã hoá, các giao dịch, thanh toán trong thị trường thí điểm phải thực hiện bằng đồng Việt Nam, thông qua tổ chức cung cấp dịch vụ được Bộ Tài chính cấp phép. Nguyên tắc này nghĩa là người tham gia nộp, rút và thanh toán bằng tiền đồng qua hệ thống ngân hàng trong nước, chứ không dùng ngoại tệ hay một tài sản mã hoá khác làm phương tiện thanh toán trong thị trường đó.
Lý do nằm ở kinh tế tiền tệ hơn là ở công nghệ: giữ chủ quyền của đồng tiền quốc gia, phù hợp với chính sách hạn chế dùng ngoại tệ trong nước, và để dòng tiền đi qua kênh có thể giám sát. Bài này chỉ bàn phần nguyên tắc tiền đồng và ý nghĩa của nó; các điều kiện cấp phép, loại tài sản được giao dịch và thủ tục chi tiết cần tra trong văn bản gốc và hướng dẫn hiện hành.
Nguyên tắc nói gì, và không nói gì
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP mở một thị trường thí điểm trong thời hạn năm năm, với các đối tượng gồm tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hoá, tổ chức phát hành, và tổ chức, cá nhân trong nước cũng như nước ngoài tham gia đầu tư theo quy định. Tài sản mã hoá trong nghị quyết được định nghĩa là một loại tài sản số dùng công nghệ mã hoá hoặc công nghệ tương tự để xác thực, và không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và các tài sản tài chính khác.
Nguyên tắc dùng đồng Việt Nam áp vào các dòng tiền trong thị trường thí điểm. Nó không biến tài sản mã hoá thành tiền, cũng không cho phép dùng tài sản mã hoá để mua hàng hoá, dịch vụ ngoài đời: pháp luật Việt Nam vẫn không công nhận tài sản mã hoá là phương tiện thanh toán. Nói gọn, tiền đồng là thứ dùng để mua bán tài sản mã hoá trên thị trường được cấp phép; tài sản mã hoá không phải thứ dùng để thanh toán.
Những chi tiết như người nước ngoài tham gia bằng tài khoản nào, chuyển tài sản mã hoá giữa các nền tảng ra sao, thuế tính thế nào, được quy định trong nghị quyết và các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước. Bạn đọc cần kiểm tra trực tiếp trên cổng văn bản chính thức trước khi dựa vào đó để làm gì.
Lý do thứ nhất: chủ quyền tiền tệ
Một đồng tiền quốc gia có sức mạnh vì nó được dùng: người dân nhận lương bằng nó, doanh nghiệp tính giá bằng nó, nhà nước thu thuế bằng nó. Mỗi giao dịch chuyển sang một đơn vị khác là một phần nhỏ lực đẩy rời khỏi đồng tiền quốc gia. Khi phần đó đủ lớn, ngân hàng trung ương mất bớt khả năng tác động tới nền kinh tế qua lãi suất và cung tiền.
Trên các nền tảng tài sản mã hoá quốc tế, phương tiện thanh toán phổ biến nhất là stablecoin neo đô la Mỹ. Nếu thị trường trong nước vận hành theo cách đó, người tham gia sẽ phải đổi tiền đồng sang một dạng đô la số trước khi mua bán. Hàng nghìn, hàng triệu người làm như vậy là một hình thức đô la hoá diễn ra ngoài tầm quan sát của hệ thống ngân hàng.
Yêu cầu dùng tiền đồng giữ cho mọi dòng tiền của thị trường thí điểm nằm trong đơn vị tiền tệ quốc gia. Người tham gia mua tài sản mã hoá bằng tiền đồng và bán ra nhận lại tiền đồng. Đồng tiền quốc gia vẫn là đơn vị tính và phương tiện thanh toán của thị trường, đúng với vai trò mà pháp luật dành cho nó.
Lý do thứ hai: nhất quán với chính sách ngoại hối
Việt Nam từ lâu theo đuổi chính sách hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ: về nguyên tắc, giao dịch, niêm yết, quảng cáo, báo giá trong nước phải bằng đồng Việt Nam, trừ các trường hợp được pháp luật về ngoại hối cho phép. Mục tiêu là giảm đô la hoá, một vấn đề từng khiến điều hành tiền tệ khó khăn trong nhiều giai đoạn.
Một thị trường tài sản mã hoá giao dịch bằng ngoại tệ hoặc bằng stablecoin neo ngoại tệ sẽ tạo ra một "lỗ hổng" trong chính sách này: người dân có thể nắm giữ và chuyển giá trị gắn với đô la mà không qua bất kỳ quy định ngoại hối nào. Ngoài ra, khi tài sản mã hoá có thể chuyển ra nền tảng nước ngoài và đổi thành ngoại tệ ở đó, nó trở thành một kênh dịch chuyển vốn qua biên giới. Đây là vấn đề mà nhiều nước có kiểm soát vốn đều quan tâm.
Do đó, nguyên tắc tiền đồng trong thị trường thí điểm không phải một quy định đứng riêng, mà là sự kéo dài của chính sách ngoại hối hiện hành sang một loại tài sản mới. Hiểu điều này giúp người đọc đoán được hướng của các quy định sau: những gì làm mờ ranh giới giữa tiền đồng và ngoại tệ sẽ được quản lý chặt.
Lý do thứ ba: dòng tiền đi qua kênh nhìn thấy được
Tiền đi qua ngân hàng trong nước. Khi tiền vào ra thị trường bằng tiền đồng qua tài khoản ngân hàng, mỗi khoản đều gắn với một chủ tài khoản đã định danh. Cơ quan quản lý có thể theo dõi quy mô dòng tiền, phát hiện bất thường, và áp dụng các quy định phòng, chống rửa tiền đã có cho hệ thống ngân hàng.
Tiền của khách tách khỏi tiền của tổ chức. Nguyên tắc thông thường của các thị trường được quản lý là tiền của nhà đầu tư phải được giữ riêng, không dùng cho hoạt động của chính tổ chức cung cấp dịch vụ. Khi tiền nằm ở ngân hàng trong nước, việc giám sát nguyên tắc này khả thi hơn nhiều so với khi tiền là stablecoin trong ví của tổ chức.
Thuế có căn cứ. Dòng tiền bằng tiền đồng qua tổ chức được cấp phép tạo ra dữ liệu để xác định thu nhập và nghĩa vụ thuế theo quy định, điều gần như không làm được với giao dịch ngang hàng bằng stablecoin.
Bảo vệ người tham gia. Khi có tranh chấp hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ gặp vấn đề, tiền đồng trong hệ thống ngân hàng trong nước nằm trong tầm với của pháp luật Việt Nam. Tiền ở dạng tài sản mã hoá trên nền tảng nước ngoài thì gần như không.
So sánh: thị trường dùng tiền đồng và mô hình dùng stablecoin làm trung gian
Để thấy rõ khác biệt, có thể đặt hai mô hình cạnh nhau ở mức khái quát:
| Khía cạnh | Thanh toán bằng đồng Việt Nam qua tổ chức được cấp phép | Dùng stablecoin neo ngoại tệ làm trung gian |
|---|---|---|
| Đơn vị tính của thị trường | Tiền đồng | Thường là đô la Mỹ |
| Dòng tiền vào ra | Qua tài khoản ngân hàng trong nước, đã định danh | Có thể qua ví không định danh, nền tảng nước ngoài |
| Quan hệ với chính sách ngoại hối | Nhất quán | Tạo kênh nắm giữ giá trị gắn ngoại tệ |
| Khả năng giám sát, thu thuế | Cao hơn | Thấp hơn |
| Tiện lợi cho giao dịch quốc tế | Kém hơn, cần đổi tiền qua kênh chính thức | Thuận tiện hơn cho người giao dịch xuyên biên giới |
| Rủi ro tỷ giá với người tham gia | Tính bằng tiền đồng, dễ hiểu hơn | Chịu thêm biến động tỷ giá đồng/đô la |
Bảng cho thấy đây là một lựa chọn đánh đổi có chủ đích: đổi một phần tiện lợi lấy kiểm soát và ổn định. Các nước khác chọn mức đánh đổi khác nhau. Hàn Quốc, chẳng hạn, từ năm 2018 đã yêu cầu tài khoản giao dịch tài sản mã hoá phải gắn với tài khoản ngân hàng đứng tên thật bằng đồng won.
Một phép so sánh đời thường: chợ dùng chung một loại tiền
Hình dung một khu chợ lớn nơi người bán được tự chọn đơn vị thanh toán: sạp này nhận tiền đồng, sạp kia nhận đô la, sạp khác nhận phiếu do một công ty phát hành. Người mua phải mang nhiều loại tiền, tính tỷ giá ở mỗi sạp, và ban quản lý chợ không còn biết tổng doanh thu bằng đơn vị nào để thu phí hay giải quyết tranh chấp. Chợ vẫn chạy, nhưng chậm hơn, rủi ro hơn và khó quản lý hơn.
Thị trường tài sản mã hoá thí điểm giống một khu chợ mới được mở. Quy định dùng tiền đồng tương đương với việc ban quản lý chợ thống nhất ngay từ đầu: mọi sạp niêm yết và thu tiền bằng một đơn vị, qua quầy thu tiền được kiểm soát. Hàng hoá trong chợ, tức các tài sản mã hoá, vẫn có giá lên xuống theo cung cầu; nhưng thước đo giá và dòng tiền thì chung và minh bạch.
Phép so sánh có giới hạn: thị trường tài sản mã hoá kết nối với thế giới qua mạng, nên ranh giới "khu chợ" khó giữ hơn một khu chợ thật. Đó là lý do quy định về tiền đồng phải đi kèm cấp phép tổ chức cung cấp dịch vụ, định danh khách hàng và giám sát dòng tiền.
Điều người tham gia cần hiểu đúng
Thứ nhất, nguyên tắc tiền đồng không phải là sự bảo đảm giá trị. Tài sản mã hoá mua bằng tiền đồng vẫn có thể mất giá mạnh; nguyên tắc chỉ quy định đồng tiền dùng để mua bán. Thứ hai, chỉ những tổ chức được cấp phép theo nghị quyết mới được cung cấp dịch vụ trong thị trường thí điểm. Một nền tảng quảng cáo "nạp tiền đồng, giao dịch hợp pháp" mà không có trong danh sách được cơ quan quản lý công bố là dấu hiệu cần cảnh giác.
Thứ ba, các quy định chi tiết mới được ban hành và có thể còn điều chỉnh trong thời gian thí điểm. Người tham gia nên đọc kỹ văn bản gốc, thông báo của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước, thay vì dựa vào diễn giải trên mạng xã hội.
Tài sản mã hoá có giá biến động rất mạnh, có thể mất phần lớn giá trị trong thời gian ngắn; người nắm giữ còn đối mặt rủi ro mất khoá truy cập, dịch vụ trung gian sụp đổ và các chiêu lừa đảo mời gọi đầu tư. Bài viết chỉ nhằm giải thích kinh tế tiền tệ, không phải lời khuyên mua, bán hay nắm giữ bất kỳ tài sản nào.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tắc tiền đồng có nghĩa là được dùng tài sản mã hoá để thanh toán ở Việt Nam không?
Không. Nguyên tắc chỉ quy định giao dịch trong thị trường thí điểm được thanh toán bằng tiền đồng. Pháp luật Việt Nam vẫn không công nhận tài sản mã hoá là phương tiện thanh toán cho hàng hoá, dịch vụ.
Stablecoin neo đô la có được giao dịch trong thị trường thí điểm không?
Câu trả lời phụ thuộc vào phạm vi tài sản được phép theo nghị quyết và văn bản hướng dẫn, cần tra trực tiếp. Nghị quyết loại trừ các dạng số của tiền pháp định khỏi khái niệm tài sản mã hoá; cách hiểu với từng loại stablecoin nên theo hướng dẫn chính thức.
Vì sao các sàn quốc tế dùng stablecoin mà Việt Nam lại dùng tiền đồng?
Sàn quốc tế phục vụ người dùng nhiều nước nên cần một đơn vị chung, thường là đô la số. Thị trường thí điểm của Việt Nam phục vụ mục tiêu quản lý trong nước, giữ vai trò của tiền đồng và giám sát dòng tiền qua hệ thống ngân hàng.
Thí điểm kéo dài bao lâu?
Theo các tài liệu phổ biến chính thức, thời gian thí điểm là năm năm kể từ ngày 09/9/2025, và sau đó thị trường tiếp tục vận hành theo nghị quyết cho đến khi có quy định thay thế. Nên kiểm tra văn bản gốc để biết chính xác.
Làm sao biết một tổ chức có được cấp phép cung cấp dịch vụ tài sản mã hoá không?
Tra thông tin trên cổng thông tin chính thức của Bộ Tài chính hoặc cơ quan được giao quản lý thị trường. Không tin vào lời tự giới thiệu, ảnh chụp giấy phép gửi qua mạng xã hội hay danh sách do bên thứ ba lập.
