Ngân hàng trung ương dè chừng stablecoin vì ba lý do chính: stablecoin có thể hút tiền gửi khỏi ngân hàng, làm suy yếu chủ quyền tiền tệ của nước có đồng tiền yếu, và có nguy cơ bị tháo chạy giống một ngân hàng không được bảo hiểm. Thêm vào đó là lo ngại về rửa tiền khi stablecoin chuyển tự do giữa các ví không định danh.
Stablecoin là loại tài sản mã hoá được thiết kế để giữ giá ngang với một đồng tiền pháp định, thường là đô la Mỹ, nhờ tài sản dự trữ do tổ chức phát hành nắm giữ. Năm 2025, Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) lập luận rằng stablecoin không vượt qua ba phép thử để làm nền tảng của hệ thống tiền tệ. Cùng thời gian, Mỹ, Liên minh châu Âu và một số trung tâm tài chính châu Á ban hành khung luật riêng để quản lý loại tài sản này.
Ba phép thử của BIS: tính duy nhất, tính co giãn, tính liêm chính
Trong Báo cáo Kinh tế thường niên năm 2025, BIS đặt ra ba phép thử cho bất kỳ thứ gì muốn làm "xương sống" của hệ thống tiền tệ. Phép thử thứ nhất là tính duy nhất (singleness): mọi dạng tiền trong một nền kinh tế phải đổi được cho nhau ngang giá. Một đồng trong tài khoản ngân hàng A phải bằng đúng một đồng ở ngân hàng B và một đồng tiền mặt. Điều này có được vì mọi ngân hàng thanh toán cho nhau bằng tiền của ngân hàng trung ương.
Phép thử thứ hai là tính co giãn (elasticity): hệ thống phải cung cấp đủ thanh khoản khi nền kinh tế cần, ví dụ ngân hàng có thể cho vay và tạo ra tiền gửi mới, ngân hàng trung ương có thể bơm thanh khoản khi căng thẳng. Stablecoin thì phải được trả đủ tiền trước khi phát hành, nên không co giãn theo nhu cầu tín dụng. Phép thử thứ ba là tính liêm chính (integrity): hệ thống phải chống được rửa tiền, tài trợ khủng bố và các hoạt động phi pháp.
Theo BIS, stablecoin yếu ở cả ba: giá trên thị trường có lúc lệch khỏi mệnh giá, không co giãn, và khi lưu chuyển qua các ví không định danh trên chuỗi khối công khai thì khó kiểm soát. Không phải ai cũng đồng ý: một số tổ chức tài chính phản biện rằng bộ tiêu chí được chọn theo cách khiến stablecoin chắc chắn trượt. Nhưng ba phép thử là khung hữu ích để hiểu nỗi lo của các ngân hàng trung ương.
Nỗi lo thứ nhất: tiền gửi rời khỏi ngân hàng
Tiền gửi của người dân là nguồn vốn chính để ngân hàng cho vay doanh nghiệp, hộ gia đình. Nếu một phần lớn người dân chuyển tiền gửi sang stablecoin để thanh toán hoặc cất giữ, ngân hàng mất nguồn vốn rẻ và ổn định. Giới kinh tế gọi đây là hiện tượng giảm trung gian (disintermediation).
Tiền mua stablecoin không biến mất: tổ chức phát hành mang nó đi mua tài sản dự trữ, thường là trái phiếu chính phủ ngắn hạn hoặc gửi ngân hàng. Nhưng dòng vốn đổi hướng: thay vì đi vào tín dụng cho nền kinh tế thực, nó đi vào tài sản an toàn của một số ít quốc gia, chủ yếu là Mỹ. Với những nền kinh tế mà ngân hàng là kênh cấp vốn chủ đạo, như Việt Nam và phần lớn châu Á, tác động này đáng kể hơn so với những nước có thị trường vốn phát triển.
Mức độ thật sự phụ thuộc vào quy mô. Khi stablecoin chỉ dùng trong giới giao dịch tài sản mã hoá, ảnh hưởng tới tiền gửi còn nhỏ. Nỗi lo tăng lên khi stablecoin bắt đầu được dùng cho thanh toán hằng ngày, trả lương, hay được các nền tảng lớn tích hợp.
Nỗi lo thứ hai: chủ quyền tiền tệ ở nước có đồng tiền yếu
Phần lớn stablecoin lưu hành neo theo đô la Mỹ. Với người dân ở một nước lạm phát cao, nắm giữ đô la từng đòi hỏi tìm chỗ đổi ngoại tệ, cất tiền mặt; nay chỉ cần một ứng dụng. Khi người dân chuyển tiết kiệm và thanh toán sang đô la số, ngân hàng trung ương nước đó mất dần khả năng điều hành: lãi suất điều hành ít tác động, tỷ giá khó kiểm soát, nguồn thu từ phát hành tiền giảm.
Hiện tượng này giống với đô la hoá cổ điển, nhưng nhanh hơn và khó quan sát hơn vì đi qua các kênh số xuyên biên giới. IMF trong các khuyến nghị chính sách về tài sản mã hoá năm 2023 cũng nhấn mạnh việc bảo vệ chủ quyền tiền tệ và không cho tài sản mã hoá địa vị tiền chính thức.
Mỹ thì nhìn vấn đề từ phía ngược lại: stablecoin neo đô la được một số nhà hoạch định chính sách xem là cách mở rộng vai trò quốc tế của đô la và tạo thêm cầu cho trái phiếu chính phủ Mỹ. Cùng một công cụ, lợi ích và rủi ro phân bố rất khác nhau giữa nước phát hành đồng tiền neo và các nước còn lại. Đó là lý do quan điểm về stablecoin khác biệt rõ giữa Mỹ, châu Âu và các nền kinh tế mới nổi.
Nỗi lo thứ ba: tháo chạy và bán tháo tài sản dự trữ
Về bản chất kinh tế, một stablecoin có dự trữ giống một quỹ hoặc một ngân hàng hẹp: người giữ tin rằng mình đổi lại được đúng mệnh giá bất cứ lúc nào. Nếu niềm tin đó lung lay, ví dụ vì nghi ngờ chất lượng dự trữ, nhiều người cùng đòi đổi lại một lúc. Tổ chức phát hành phải bán tài sản dự trữ gấp, có thể làm giá các tài sản đó giảm và lan sang thị trường tài chính truyền thống.
Tháng 3/2023, khi ngân hàng Silicon Valley Bank ở Mỹ sụp đổ, một stablecoin lớn có một phần dự trữ gửi tại ngân hàng này đã tạm thời giao dịch dưới mệnh giá, trước khi trở lại khi cơ quan quản lý Mỹ bảo đảm toàn bộ tiền gửi tại ngân hàng đó. Sự kiện cho thấy stablecoin và hệ thống ngân hàng đã gắn với nhau, và cú sốc có thể đi theo cả hai chiều.
Khác với tiền gửi ngân hàng, người giữ stablecoin thường không có bảo hiểm tiền gửi và tổ chức phát hành không được ngân hàng trung ương cho vay khẩn cấp. Đó là lý do các khung luật mới tập trung vào chất lượng dự trữ, quyền đổi lại và công khai thông tin.
Việt Nam nhìn từ ba nỗi lo này
Với Việt Nam, cả ba nỗi lo đều có ý nghĩa thực tế. Hệ thống tài chính Việt Nam dựa chủ yếu vào ngân hàng: doanh nghiệp và hộ gia đình vay vốn ngân hàng nhiều hơn huy động qua thị trường chứng khoán. Một kênh hút tiền gửi khỏi ngân hàng, nếu lớn lên, sẽ tác động trực tiếp tới nguồn vốn cho nền kinh tế. Đồng thời, chính sách lâu nay của Việt Nam là hạn chế dùng ngoại tệ trong giao dịch trong nước, chống đô la hoá; stablecoin neo đô la có thể trở thành một kênh đô la hoá khó quan sát nếu không được quản lý.
Cách tiếp cận được chọn là đưa tài sản mã hoá vào khung pháp lý dưới dạng tài sản số, cho thí điểm thị trường có kiểm soát, với điều kiện giao dịch, thanh toán bằng đồng Việt Nam và tổ chức cung cấp dịch vụ phải được Bộ Tài chính cấp phép. Nguyên tắc dùng đồng Việt Nam chính là lời đáp trực tiếp cho nỗi lo về chủ quyền tiền tệ: dòng tiền vào ra thị trường đi qua hệ thống ngân hàng trong nước, bằng đồng tiền quốc gia.
Những chi tiết vận hành cụ thể, như loại tài sản mã hoá nào được giao dịch trên thị trường thí điểm, cần đọc trong văn bản hướng dẫn hiện hành và thông báo của cơ quan quản lý, vì khung này mới và có thể còn điều chỉnh.
Các nước đang quản lý stablecoin theo hướng nào
Các khung pháp lý khác nhau về chi tiết, nhưng có điểm chung là đưa tổ chức phát hành vào diện cấp phép và giám sát. Một vài mốc tiêu biểu đã được công bố rộng rãi:
| Nơi | Khung pháp lý | Điểm chính về stablecoin |
|---|---|---|
| Liên minh châu Âu | Quy định về thị trường tài sản mã hoá (MiCA), phần stablecoin áp dụng từ 30/6/2024 | Tổ chức phát hành phải được cấp phép, dự trữ và quyền đổi lại được quy định chặt |
| Hoa Kỳ | Luật GENIUS về stablecoin thanh toán, ký ban hành tháng 7/2025 | Dự trữ bằng tài sản an toàn, thanh khoản cao; tổ chức phát hành chịu giám sát liên bang hoặc bang |
| Hồng Kông | Pháp lệnh stablecoin có hiệu lực từ tháng 8/2025 | Cấp phép tổ chức phát hành stablecoin neo tiền pháp định |
| Việt Nam | Luật Công nghiệp công nghệ số và Nghị quyết 05/2025/NQ-CP | Tài sản mã hoá là tài sản số; thí điểm thị trường với giao dịch, thanh toán bằng đồng Việt Nam |
Chi tiết từng khung có thể thay đổi qua văn bản hướng dẫn. Điểm đáng chú ý là xu hướng chung đã chuyển từ "để thị trường tự vận hành" sang "quản lý như một loại trung gian tài chính".
Phía ủng hộ nói gì, và điều người dùng nên nhớ
Những người ủng hộ stablecoin nhấn mạnh lợi ích có thật: chuyển tiền xuyên biên giới nhanh, chi phí thấp, hoạt động liên tục ngoài giờ ngân hàng, và có thể lập trình cho các ứng dụng mới. Họ cho rằng khi được quản lý tốt với dự trữ minh bạch, stablecoin là một dạng tiền điện tử tư nhân hợp pháp, cạnh tranh với ngân hàng để phục vụ người dùng tốt hơn. BIS và nhiều ngân hàng trung ương đề xuất hướng khác: token hoá tiền gửi ngân hàng và tiền ngân hàng trung ương trên một nền tảng chung, giữ được tính duy nhất của tiền.
Với người dùng ở Việt Nam, điều cần nhớ là stablecoin không phải tiền gửi ngân hàng: không có bảo hiểm tiền gửi, giá trị phụ thuộc vào một tổ chức phát hành ở nước ngoài, và không phải phương tiện thanh toán hợp pháp trong nước.
Tài sản mã hoá có giá biến động rất mạnh, có thể mất phần lớn giá trị trong thời gian ngắn; người nắm giữ còn đối mặt rủi ro mất khoá truy cập, sàn hoặc dịch vụ trung gian sụp đổ, và các chiêu lừa đảo mời gọi đầu tư. Bài viết chỉ nhằm giải thích kinh tế tiền tệ, không phải lời khuyên mua, bán hay nắm giữ bất kỳ tài sản nào.
Câu hỏi thường gặp
Stablecoin có an toàn như tiền gửi ngân hàng không?
Không giống. Tiền gửi ngân hàng được giám sát, có bảo hiểm tiền gửi trong giới hạn và ngân hàng có thể vay khẩn cấp từ ngân hàng trung ương. Stablecoin dựa vào dự trữ của tổ chức phát hành; mức an toàn phụ thuộc vào chất lượng dự trữ và khung pháp lý nơi tổ chức đó hoạt động.
Tiền số ngân hàng trung ương có phải để cạnh tranh với stablecoin không?
Đó là một trong các động lực, nhưng không phải duy nhất. Nhiều ngân hàng trung ương nghiên cứu tiền số để giữ vai trò tiền công trong thời đại số, nâng hiệu quả thanh toán và giữ tính duy nhất của tiền khi tiền mặt giảm dần.
Vì sao stablecoin lại liên quan tới trái phiếu chính phủ Mỹ?
Phần lớn dự trữ của các stablecoin neo đô la được đầu tư vào trái phiếu kho bạc Mỹ ngắn hạn. Khi stablecoin lớn lên, cầu với trái phiếu này tăng; khi bị tháo chạy, tổ chức phát hành phải bán ra, có thể ảnh hưởng tới thị trường trái phiếu.
Báo cáo của BIS có cấm stablecoin không?
Không. BIS là tổ chức của các ngân hàng trung ương, đưa ra phân tích và khuyến nghị, không ban hành luật cho các nước. Báo cáo năm 2025 lập luận rằng stablecoin không phù hợp làm nền tảng hệ thống tiền tệ và đề xuất hướng token hoá tiền ngân hàng thay thế.
Ở Việt Nam có được dùng stablecoin để thanh toán không?
Không. Pháp luật Việt Nam không công nhận tài sản mã hoá, kể cả stablecoin, là phương tiện thanh toán. Thị trường thí điểm theo Nghị quyết 05/2025/NQ-CP yêu cầu giao dịch, thanh toán bằng đồng Việt Nam.
